Sinterklaas en zijn bunny’s

zwarte pietWie nu nog denkt dat we in Nederland geen racisme meer kennen of discrimineren, hoeft alleen maar even de Facebookpagina van Pietitie te lezen. Als deze discussie een ding oplevert, dan is het een inkijkje in het gedachtengoed van onze medeburgers. Ik weet niet hoe het met u zit, maar ik vind het schokkend.

Vanwaar deze agressie? Waarom is het te veel gevraagd om op zijn minst even te luisteren als mensen aangeven ergens door geraakt te worden? Is de volgende stap dat ‘we’ het onzin vinden als homo’s zich onveilig voelen in Parijs? Want de Parijzenaren in het algemeen hebben dat niet zo bedoeld? En wat zouden we ervan vinden als Sint een boot vol vrouwelijke knechten had? Stelt u zich eens voor: allemaal uitgedost in een bunnykostuum!

Is een traditie vieren die we niet racistisch bedoelen niet racistisch? Kunnen we het daar op zijn minst even over hebben?

Laat ik vertellen over twee mensen die mij na staan, maar die ik omwille van hun privacy niet nader zal duiden. Hij kwam alweer bijna 60 jaar geleden uit Suriname naar Nederland. Zij, blond haar en blauwe ogen, trouwde ruim 40 jaar geleden met een donkere man, hij dus. Nu ik hem vraag naar zijn mening over Sint en Piet, vertelt hij over het Sinterklaasfeest in Suriname, compleet met zwart geschminkte mensen op een donkere gelaatskleur. De wereld was een andere; de grote kindervrienden van nu, waren de grootste angstaanjagers van toen. De roe van Zwarte Piet en mee moeten in de zak van Sinterklaas naar Spanje: hij weet zich nog heel goed te herinneren hoe hij als klein jongetje onder de tafel kroop van angst. Niks leuke herinneringen aan Sint en Piet. Wat vindt hij van het huidige debat? Liever maakt hij zich er niet druk om, krijg ik de indruk. En toen had hij in ieder geval wel wat anders om zich druk over te maken.

Zij heeft even veel zin om zich er over op te winden. Maar realiseer je wel, zegt ze, dat de zwarte piet toespelen, zwart geld, op zwart zaad zitten: uitdrukkingen met ‘zwart’ erin duiden altijd op iets negatiefs. En nu we het er toch over hebben, zo vervolgt ze: Zwarte Piet praat altijd alsof hij het domste jongetje van de klas is. Oh en dat gouden kruis op de mijter van Sint? Dat is verdwenen omdat de Katholieken er aanstoot aan namen. Dat zij alweer ruim 40 jaar geleden trouwde met een donkere man, was voor die tijd uitzonderlijk. Anekdotes volop. Opmerkingen over Zwarte Piet zijn daarin een mini-item. Overigens: anekdotes zijn geen incidenten. Dat is een misverstand in het huidige debat: dat iedere situatie van racisme of discriminatie om een incidentele gebeurtenis zou draaien en niet zou duiden op een discriminerend patroon.

Deze mensen zijn de Zwarte Pieten-discussie ontstegen. Discriminatie is een feit, maar je hebt echt een veel leuker leven als je niet op alle slakken zout legt. Je hebt als vrouw in een mannenwereld ook heus een leuker leven als je meelacht met de flauwe vrouwengrappen. Pleit ik er dus voor om vooral je mond te houden en de (in dit geval) blanke meerderheid niet voor het hoofd te stoten door over Zwarte Piet te beginnen? Neen. Pragmatisme is in dit geval een lijfsbehoud waarvoor ik niet kies. Want we bestendigen daardoor een wereld waarin onverschilligheid en agressie jegens anderen het winnen; waarin we tolerantie jegens anderen reeds lang geleden in de zak van Sinterklaas naar Spanje lijken te hebben verscheept.

Onderscheid maken op basis van uiterlijk doen we allemaal. We delen mensen in hokjes op, want zo maken we de wereld behapbaar. Een probleem echter is wel, als we die hokjes of die vooroordelen niet ter discussie willen stellen. Of het een ander niet gunnen om zich daarover druk te maken. En dat is wat nu gebeurt. We willen niet eens onderzoeken wat we nou eigenlijk vieren. We willen helemaal niet tolerant zijn tegenover een minderheid en respect betonen tegenover gevoeligheden die wellicht niet de onze zijn. We willen tolerant zijn zolang ‘ze’ hun mond houden en onze ideeën over onszelf niet verstoren.

Wat begon met een in mijn blauwe ogen enigszins ludieke actie tegen Piets huidskleur en zijn dikke rode lippen, is ontaard in een waar volkstribunaal. Waarin het echte verhaal over Piet ondergesneeuwd dreigt te raken, maar ondertussen iets anders bloot legt. Onverschilligheid, nee onverdraagzaamheid jegens gevoeligheden van anderen, vrijelijk schelden en agressieve, racistische taal uitslaan op alle podia denkbaar: dat zijn momenteel de feiten. Dat geeft wat mij betreft pas echt te denken.